بسمه تعالی

بهبود مديريت ريسك جهت كاهش هزينه‌هاي زنجیره تامين مالـي

نویسنده: اکسل پیتر اوزه، دویچه بانک ، 11 مارس 2008

بال 2 بانك‌ها را مجاز مي‌نمايد نیازمندی های سرمايه قانونی خود را هماهنگ با الگوهای ريسك اقتصادي محاسبه نمايند. اندازه‌گيري ريسك به اين روش به بانك‌ها اجازه ارزيابي دقيق‌تر ريسك در زنجیره تامين مالي و تخصيص سرمايه موثرتر را مي‌دهد. اما چگونه شركت‌ها از اين امر منتفع مي‌گردند؟

معمولاً تهيه سرمايه براي زنجیره تامين مالي با نظرداشت بسياري از عوامل غيرقابل پيش‌بيني يكي از كارهاي پرخطر مي‌باشد. زنجیره تامين می تواند شامل تعداد زيادي تامين كننده، توزيع كننده و خريدار باشد و ممكن است ايجاد مشكل در هر يك از حلقه‌ها در اين زنجیره، منجر به عدم پرداخت در حلقه‌ای ديگر گردد. زنجیره تامين مالي تعداد فراواني از انواع ريسك که شامل ریسک عدم اجراي عمليات، ريسك دولتی، ريسك انتقال، ريسك نرخ ارز و ريسك نرخ بهره مي‌باشد در بر دارد اما يكي از ريسك‌هاي اصلي، ريسك اعتباري شركت مي‌باشد.

پيچيدگي فزاينده و الكترونيك سازی اطلاعات زنجیره تامين مالي ابزاري توانا براي بهبود ارزيابي ريسك اعتباري شركت و نظارت بر عملكرد آنها مي‌باشد كه وابسته به الگو‌هاي پیشرفته ريسك بانكها هستند. هم اكنون بال 2 جهت هماهنگي بهتر در تعمیم اندازه‌گيري انواع ريسك ها توسط بانك‌ها برای محاسبه سرمايه كه براي حمايت از كسب و كار ضروري مي‌باشد، چهارچوبي را تهيه نموده است.

ريسك‌هاي زنجیره تامين مالي

در فرآيند زنجیره تامين مالي گرايش‌هاي متداول متعددي وجود دارد که شركت‌ها - و بانك‌ها كه وجوه عملیات بازرگانی آنها را تامین می‌کنند- را با ريسك درگیر می‌کند. آنچه که در پی می‌آید به شرح برخي از اين گرايش‌ها می‌پردازد.

حركت از اعتبار اسنادي به سوي حساب باز

يكي از گرايش‌هاي اصلي در زنجیره تامين مالي حركت از تامین مالي از طريق اعتبار اسنادي به سوي انجام داد و ستد بصورت حساب باز مي‌باشد. حركت به سوي پرداخت از طريق حساب باز پيامدهاي گوناگونی براي شركت ‌ها داشته است که باید به آنها بپردازند. براي مثال اعتبار اسنادي جهت كاهش ريسك كشور و قصور طرف مقابل در داد و ستدهاي تجاري ايجاد گرديده است اما شركت‌هايي كه براساس حساب باز داد و ستد مي‌نمايند نيازمند يافتن راه‌هاي دیگری براي تامين امنيت پرداخت مي‌باشند.

موضوع خاصي كه موجب تمايل به پرداخت از طريق حساب باز مي گردد، تغيير در ريسك اعتباري طرف مقابل مي‌باشد دراین حالت عرضه كنندگان مالی بايد خود راه حلی برای ریسک اعتباری خريدار بیابند و بانک خریدار در این باره وظیفه ای ندارد.

بي‌ترديد چالش ديگر سرعت فراوان پرداخت الكترونيك در حساب باز نسبت به روش اعتبار اسنادي مي‌باشد: در مقایسه با پرداخت تحت فرآیند اعتبار اسنادی – که بستگی فراوان به اسناد دارد و یک هفته یا بیشتر طول می کشد- پرداخت‌ الکترونیک یک روزه انجام می‌شود. در نتيجه زمان كمتري براي تاييد اسناد وجود دارد كه شركت‌ها را در معرض ريسك مجوزهاي قانوني جعلي و اطلاعات نادرست قرار مي‌دهد. 

در پايان، اعتبارات اسنادي مرحله گشايش تا دريافت نهايي اسناد و پرداخت وجه را به وضوح تصريح مي‌نمايند، تامين مالي به اين فرآيند بستگي دارد. در انجام  دادوستدها از طريق حساب باز شفافیت بسیار کمی وجود دارد، در نتيجه به راحتي نمي‌توان در مراحل توليد، ذخيره سازي، حمل و نقل و تحويل كالا تامين مالي نمود. به منظوریافتن راه‌هايي براي تامين مالي موثر فرآيند داد و ستد از طريق حساب باز، این فرآیند تا حد امكان باید واضح و شفاف شود.

ليكن بسياري از شركت‌ها، در داد و ستدهاي بزرگ پيچيده كه امنيت پرداخت آن مهم است از اعتبارات اسنادي استفاده می کنند. در جريان داد و ستدهاي روزانه كوچكتر، زنجیره تامين مالي براساس حساب باز بعلت هزينه‌هاي بررسی كمتر، پر طرفدارتر است.

كاهش اثرات انواع مختلف ريسك

شركت‌هايي كه داد و ستد فرامرزي دارند نيازمند مديريت همزمان انواع ريسك‌ها مانند ريسك كشور، ريسك بانك، ريسك نرخ ارز و ريسك نرخ بهره مي‌باشند. بخصوص پوشش ريسك نرخ ارز با توجه به بي ثباتي موجود ميان ارزهاي يورو و دلار، امر قابل توجه اي مي‌باشد، كه نرخ تبديل ارزهاي آسيايي را نيز تحت تاثير قرار مي‌دهد. بعلاوه ريسك نرخ بهره همچنين ريسك تامين وجه را نيز تحت تاثير قرار مي دهد. داد و ستد با ارز محلي که روشی پر طرفدار است به تنهايي ريسك را كاهش نمي‌دهد، بلكه ريسك را به بهای از میان رفتن شفافیت به طرف مقابل معامله انتقال مي‌دهد.

در اين موقعيت، ارائه نرخ گذاري اختیاری ارز و دوره‌هاي تامين مالي مي تواند راه حل ممكن باشد.

نقش بال 2 در زنجيره تامين مالي

بال 2 نقش موثري در پيشبرد الزامات سرمايه قانونی در فضاي اعتباري مرتبط با سرمايه در گردش ايفا كرده است. (تامين‌مالي در زنجيره عرضه نيز جزيي از اين است.). بال 2 ، بانكها را قادر مي سازد تا از الگوهای داخلي شان براي اندازه گیری ريسك (در محدوده های مشخص) استفاده كنند، زيان هاي پيش بيني شده و پيش بيني نشده را محاسبه نمايند، ارزش وثايق را ارزيابي نمايند و تجربه هاي موفق ريسك را بر مبناي اطلاعات دقيق گذشته به کار گیرند. تجربه نشان داده است نرخ عدم اجرای تعهدات در معاملاتي كه از طريق اعتبار اسنادي پوشش داده شده‌اند، به طور قابل توجهي كمتر از مواردی است كه از طريق روش های نامشخص تامین وجه سرمايه در گردش پوشش داده می شوند.

در تامين مالي تجاري، هر مرحله از زنجيره تامین‌ مالي از قبيل سفارش هاي خريد، تامین مواد اولیه، توليد، انبارداری، حمل، فاكتور كردن و تسويه با سطوح مختلف ريسك كلي در ارتباط است. غالبا" اين ريسك می تواند با استفاده از ابزارهاي مالي مشخص كاهش يابد که این امر منجربه کاهش میزان ريسك مي‌شود. براي مثال تامين مالي با پشتوانه بارنامه معتبر برای كالایی که در حال حمل است، ريسك كمتري ایجاد می‌کند. همچنين، سياهه‌اي كه توسط فروشنده صادر گرديده و از جانب خريدار نيز پذيرفته شده است، ريسك هاي مختلف مربوط به تنزل قيمت را کاهش می‌دهد. سطح پایین تر ريسك بدين معناست كه بانك می‌تواند در مرحله مشخصي از زنجيره عرضه، تامين مالي بيشتري انجام دهد و به طور بالقوه نرخ سودآورتري را نسبت به وام نقدي رایج عرضه كند. به همین خاطر مطابق با الگوهای ريسك بال 2، بانك ها باید سرمایه كمتري را به آن دسته از دارايي‌ها که ريسك اعتباري بالقوه كمتری دارند اختصاص دهند. اين استفاده بهينه‌تر از سرمايه معمولاً تامین نقدینگی مشتريان و شرکای  آنها در زنجيره عرضه را تسهیل می نماید (بانكها تمايل دارند تا اين نوع تامین نقدینگی را از طريق برنامه‌هاي ویژه تامین وجوه عرضه كنند.).

ارتقاء ارزيابي اعتباری از طريق تشریح ريسك

در دسترس بودن و دستيابي به اطلاعات تامين مالي معاملات، با داشتن الگوهای درست اندازه گیري ريسك و توانايي نظارت مستمر بر وضعیتهای تثبيت شده کلیدهای مدیریت ریسک محسوب می شوند. اين امر به اندازه گیری ريسك بالقوه محصول كمك مي كند و در مورد تامين مالي متصل به زنجيره عرضه، موجب ارتقاء وضعیت ريسك مي شود. علاوه بر آن اطلاعات و داده های تقویت شده نقش مهمتری را ايفا مي كنند. در تامين مالي تجاري، بانكها به طور سنتی ريسك سياسي و ريسك طرف مقابل و معمولاً ريسك مربوط به سایر بانكها و مشتريان آنها را اندازه گيري مي كردند. آخرین مورد ذکر شده شامل بررسی ترازنامه ها، حسابهاي سود و زيان و بودجه‌های طرف مقابل می شود . نتيجه اين بررسی ها ظرفیت اعتباری و از اين رو در دسترس بودن اعتبار را كه اغلب در مقدار موردنياز و براي طرف واقعي درگیر در زنجيره عرضه كلي در دسترس نبود، مشخص مي كند.

اکنون بانکها توانایی دارند تا با ارزیابی مجدد داده های زنجیره عرضه، تعیین قابل اطمینان بودن عملکرد و قضاوت در مورد تجربیات گذشته در زمینه تحویل کالا و پرداخت در گذشته، تمامی اینها را به ارزیابی سنتی ریسک طرف مقابل اضافه کنند. این امر به همراه ریسک (تولید) کمتر تامین مالی که به شدت به معاملات اصلی مربوط شده، فرصتی را برای افزایش اعتبار یا تسهیلات اعتباری بیشتر ایجاد می کند که برای حلقه های خاص در زنجیره عرضه مناسب است. از آنجاکه بانکها می توانند تامین مالی هریک از شاخه های تجارت را پیگیری و نتایج آن را بر اساس پارامترهای معیار تعیین کنند و بر پرداخت ناشی از معاملات اصلی نظارت نمایند، اکنون عملکرد اعتباری، بیشتر مبتنی بر عملکرد بوده و متصل به جریان واقعی دارایی ها می باشد(معامله کالاهای اساسی که برای آنها عرضه و تقاضا وجود دارد). بدین شکل بال 2 و مدیریت داده ها به ارزیابی بهتر تلفیق ریسک پرداخت و عملکرد کمک می کند.                                               

اکنون به جای پرداختن به تئوری به موارد کاربردی تر اشاره می کنیم . چگونه بانکها عملاً به داده ها و اطلاعات دست می یابند؟ در ابتدا تحلیلی از فعالیت تامین مالی تجاری وجود داشت، یعنی پرتفوی اعتبار اسنادی و وصولی اسنادی. بانک هایی که می توانند به اطلاعات معاملات سالهای قبل خود دسترسی  پیدا کنند نسبت به آنهایی که باید شروع به جمع آوری اطلاعات نمایند (روندی که سالها طول  می کشد) برتری دارند. داده های تجاری قدیمی می‌تواند برای ایجاد الگوهای اولیه‌ای استفاده شوند که ممکن است مطابق با پارامترهای اطلاعاتی شفاف تر متناوباً   اصلاح و تعدیل گردند. همچنین بانکها می‌توانند این الگوها را برای ایجاد طبقه بندی های مشخص صنعتی که می‌توانند معیار اطلاعات تاریخی منفرد باشند، استفاده کنند. این کار این امکان را فراهم می‌سازد تا برای فروشندگان جدید همانند زنجیره عرضه فراهم شود و تامین مالی ایجاد گردد.

روش های عملی کاهش ریسک در زنجیره تامین مالی

بررسی فراگیر زنجیره عرضه

برای خریداران، فروشندگان و بانکها مهم است تا زنجیره تامین مالی را در تمامی  سطوح چندگانه فروشندگان، سازندگان و مشتری های مشتریان به همان شکلی بررسی کنند که هر طرفی عملکرد خود را در زمینه روند، هزینه و در دسترس بودن اعتبار به بخش بعدی زنجیره تامین مالی متصل می سازد.

درگذشته، هر خریدار و فروشنده در این زنجیره، از بانک خودش درخواست تامین مالی می کرد که به معنای آن بود که هر بانک ارزیابی اعتباری خود را  تنها بر مبنای فعالیت مربوط به مشتری خودش انجام می داد. امروزه کل زنجیره عرضه در اختیار بانک قرار دارد.

فروشندگان مي توانند در برنامه تامين مالي مشاركت داشته باشند يا از ساير ابزارهاي موجود تامين مالي استفاده نمايند. به طور كلي به مدد پايگاه‌هاي داد و ستد مبتني بر شبکه این فرآیند سبب تسهيل روند كار، كاهش ريسك عملياتي و قرار گرفتن شركا/ مشتركين در يك سطح، مي شود.

پايگاه‌هاي مشاركتي

به منظور تاسيس كارآمد يك برنامه زنجیره تامين مالي، ضبط اطلاعات ضروري وتعامل يكپارچه تمام فروشندگان و خريداران مي بايست پايگاه‌هاي مشاركتي ايجاد نمود تا پيوند دهنده فروشندگان و مشتريان آنها و بانك باشند. چنين پايگاه‌هايي امكان تبادل اطلاعات مرتبط با تجارت مانند سفارش خريد و سياهه را به شكل الكترونيكي فراهم مي نمايند. پيشرفته ترين پايگاه‌ها از طريق اينترنت در دسترس هستند و اطلاعات را مستقيما" از طريق سيستم [1]ERP كاربران دريافت مي‌كنند. چنين پايگاه‌هايي به طرق مختلف منجـــــر به كاهش ريسك مي شوند:

- سبب حذف ميزان ريسك عملياتي مي شود به دليل اينكه تمام طرفين در پايگاهي يكسان كه معمولاً از سوي يك بانك پشتيباني مي شود همكاري و از اطلاعات مشابــه استفاده مي كنند.

- هدف اين پايگاه‌ها كاهش ريسك توليد است كه تبديل به نوعي هزينه تامين وجه به صورت مطلوب گرديده است.

- تمام طرفين درگير در اين معامله به طور همزمان مي توانند به اطلاعات دسترسي داشته باشند بدين ترتيب شفافيت و قابل رويت بودن اطلاعات در اين پايگاه‌ها بيشتر خواهد بود.

- تمام پرداختها سريع خواهد بود و اين امر سبب مي شود هيچ گونه اتلاف وقت و هزينه هاي مربوط به آن وجود نداشته باشد.

- اطلاعات الكترونيكي قابل رديابي بوده و مي توان آنها را براي پايش و توضیح مورد استفاده قرارداد.

خدمات تجاري كار آمد

كاربري خدمات تجاري سوئيفت (تي.اس.يو) انتقال سفارش هاي استاندارد خريد و اطلاعات سياهه مرتبط به پرداختها را امكانپذير مي نمايد. اين كاربري مبنايي شكل مي دهد براي تطابق اطلاعات در معاملات فرامرزي بين طرفين تجاري، تامين مالي مربوط به معاملات و حل آسان و بي واسطه اختلافات. تاكنون حدود 60 بانك در تي.اس.يو عضو شده اند و تعداد آنها بيشتر هم خواهد شد.

همكاري بين خريداران و عرضه كنندگان با سرمايه اندك

همكاري و شفافيت بين شركت‌هاي واردكننده بزرگتر و فروشندگان كوچكتر (كه معمولاً رتبه اعتباري پايين‌تري دارند) منجر به كاهش هزينه در زنجیره تامين مالي مي گردد تا زماني كه فروشندگان كالاي موضوع قرارداد را تحويل دهند، خريداران هم وجه آن را خواهند پرداخت. تفاوت رتبه اعتباري پايين تر واردكنندگان قوي از نظر بنيه مالي و رتبه بالاتر فروشندگان كم سرمايه، پتانسيل خلق بسته هاي جذاب مهندسي شده را فراهم مي نمايد. امتياز چنين امري براي واردكننده اين است كه به واسطه چنين برنامه‌هاي تامین مالي، تمديـد سررسيد پرداخت امكان پذير شده و ترازنامه و وضعيت نقدينگي را دوباره مي توان شكل دهي كرد.

نتيجـه‌گيـري

بال 2 و مديريت الكترونيك داده‌ها مدلی براي بانك ها فراهم كرده‌اند تا با بکارگیری آن در زنجیره تامين مالي، ارزيابي ريسك و تخصيص منابع مالی خود را ارتقاء داده و به علاوه ريسكهای يك خدمت خاص را بهتر اندازه گيري كنند. در نتيجه مي‌توانند خدمات كارآمدتري عرضه نموده و در زنجیره تامين مالي براي مشتريان و شركاي تجاري خود يك مزيت هزینه ایجاد كنند.

با توجه به بحران فعلي نقدينگي در بازارهاي مالي، براي شركتها حياتي است كه به تنوع منابع سرمايه از جمله روش هاي تامین مالي زنجیره عرضه بينديشند. چرا كه چنين برنامه‌هايي بر خلاف  وامهاي معمول تجاري از قبيل وامهاي كوتاه‌مدت و اعتبار در حساب جاری، در شرايط سخت تامين مالي از جانب بانك‌ها، از پايداري و ثبات بيشتري برخوردارند.

شركتها براي ارتقاي مديريت ريسك و كارايي در مسائل زنجیره تامين مالي، علاوه بر تصاحب منابع مالي ارزان قيمت كه در راس برنامه هاي هر شركتي قرار دارد مي بايست سه عامل كليدي را بپذيرند. اول: بايد اطمينان حاصل نمايند كه به صورت پيوسته بر زنجیره تامين مالي احاطه دارند. دوم: كاركردن در درون زنجیره تامين مالي به مفهوم به اشتراک گذاشتن منافع است. هيچ كس چيزي از دست نمي دهد مگر اينكه در ازاي آن چيزي بدست آورد.

سوم: شفافيت مالي مهمترين مساله است و تنها در صورتي كه اطلاعات مالي معاملات مربوطه در دسترس بانكها باشد اين امر محقق مي‌شود.

تلاش‌هاي اوليه برپايي ERP  و جلب مشاركت عرضه كننده مالی براي تعیین خط مشي تامين مالي، در نهايت شفافيت را در زنجیره تامين مالي تسهيل خواهد كرد.

 

مترجمان: مریم ارمگان، گیتی انصاری و سیاوش عباسپور

کارگروه پژوهش اداره عملیات ارزی و روابط بین الملل بانک سپه



[1] Enterprise Resource Planing:  برنامه ريزي منابع مالي موسسات اقتصادي

[ شنبه چهارم اردیبهشت 1389 ] [ 15:12 ] [ اعظم اعتماد ]
About

با درود،
هدف از راه اندازی این وبلاگ، ارائه مطالب مرتبط با بانکداری بین الملل و اقتصاد است که امیدوارم مورد توجه همکاران بانکی، علاقمندان و دانش پژوهان محترم قرار گیرد. خواهشمندم با نظرات خوب خود مارا در ارائه هر چه بهتر مقالات یاری رسانید.
با سپاس
Blog Custom